Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Türküler esas murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin koskocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde kamuın dünyalıkı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Türküler çoğu öğün, bir huy fenomenı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, alan adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriyetle baziçe havaları alan alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde alışverişlenen konulara bakarak de sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Hakkındalıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Tab ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve yaraklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri