Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleşen bir nazım biçimidir. ırlamakler temel kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece adetsı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin mefret çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde ahaliın dünyalıkı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu yol, bir natür olayı evet da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, hatta konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak çelimleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü yırler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine yer uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoğu kez baziçe havaları iz kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık âlem adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara göre de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına göre yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Tabiat yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve bayrakaltı yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Hile yırleri
Mizaç ve efsanevi yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri