Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve zamanla anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

ırlamaklerin kocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde umumın varlıkı olurlar ve umumın her kesimine seslenme fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. ırlamakler çoğu kere, bir natür hadiseı evet da bir kahramanlık karşıtsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mekân adlarının, hatta konuların de değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak dermanleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü yırler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine yer uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise alelumum dubara havaları mekân alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara gereğince bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına gereğince yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Karşılıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Temsil yırleri
Doğa ve efsanevi yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve keskinklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri