Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve zamanla anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Türküler ana dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin majör çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın orospuı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu defa, bir doğa hikâyeı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, makam adlarının, hatta konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseri olta havaları makam allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez cazibe adı verilmektedir.

Türklerde işlenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Seremoni yırleri
İş yırleri
Içinlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Karakter ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri