Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Türküler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Türkünün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı bakımından bir sınırlama olmaz.

Türkülerin cesim çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde avamın esrarı olurlar ve avamın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu yol, bir huy fenomenı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, görev adlarının, hatta konuların de değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü yırler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise umumiyetle kumar havaları görev alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara gereğince de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına gereğince yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Temaşa yırleri
Karakter ve efsanevi yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve şiddetliklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri